Madwar dawn l-ahhar 4 milljun sena, il-bniedem beda jinbidel sa ma sar kif nafuh illum. Taht ha taraw it-tipi differenti ta' bnedmin u ftit informazzjoni dwarhom.
L-ewwel tip ta' bniedem li qatt ezista: Ardi
Ardi kien jghix madwar 4 milljun sena ilu u kien jghix l-Etiopia.
It-tieni tip ta' bniedem li qatt ezista: Il-Homonids / Australopithecus
Kienu jghixu minn 3.9 sa 3 milljun sena ilu. L-iktar Homonid famuza li sibna hija Lucy. Hi kienet diga timxi dritt. Kienu jghixu malart imma xorta wahda setghu jitilghu s-sigar. Kienu jimxu u jigru b'mod raff bhax-xadini l-ohra. Biex jaqbdu xi haga kienu juzaw idejhom b'subghajhom iz-zghir in-naha l-ohra ta' subghajhom l-ohra. Lucy jisimha hekk ghax meta kienu qed jhaffru kienu qed iqoqqghu Lucy tal-Beetles fuq ir-radju, allura meta sabu l-ghadam ddecidew li jsemmhua Lucy wara dik il-kanzunetta. Kienu jieklu zerriegha, frott, haxix u weraq.
Il-maskil kien twil 1.5 il metru u kien jizen 51 il-kilogramm. Il-femminil kienet twila 1.05 il metru u kienet tizen 29 il-kilogramm
It-tielet tip ta' bniedem li qatt ezista: L-"African Southern Ape-man"
Kienu jghixu madwar 3 sa 2.4 milljun sena ilu.
Ir-raba' tip ta' bniedem li qatt ezista: Il-"Nutcracker Ape-man"
Kienu jghixu madwar 2.7 sa 1.4 milljun sena ilu.
Il-hames tip ta' bniedem li qatt ezista: Il-Homo Habilis
Kienu jghixu minn 2.4 sa 1.6 milljun sena ilu. Homo Habilis tfisser 'Handy man'. Avolja kienu jixbhu hafna lix-xadini, jistghu jkunu konsidrati bhala l-ewwel bniedem xieraq. Huma ivvintaw l-ewwel ghodda. Kellhom ghodda li jaqtghu u martelli maghmula mill-gebel qawwi. Hdejn il-Homonids, dawn kellhom mohh ikbar. Kienu jieklu laham diga maqtul, frott, haxix, weraq u zerriegha.
Il-maskil kien twil 1.3 il-metru u kien jizen 37 il-kilogramm. Il-femminil kienet twila metru u kienet tizen 32 il-kilogramm.
Is-sitt tip ta'bniedem li qatt ezista: Il-Homo Ergaster
Kienu jghixu minn 2.0 sa 0.9 milljun sena ilu. Homo Ergaster tfisser 'Workman'.
Is-seba' tip ta' bniedem li qatt ezista: Il-Homo Erectus
Kienu jghixu minn 1.9 sa 0.2 milljun sena ilu. Isem iehor ghal Homo Erectus huwa 'The Upright man'. Mhuwiex l-ewwel bniedem li qatt mexa dritt avolja jisimghhom 'The Upright Man'. Kienu itwal u kellhom mohh ikbar mill Homo Habilis. Ghamlu ghodda ahjar minn ta' qabilhom, bhal: gebel qawwi tqil bhala mannara u kienu jaghmlu wkoll lanez. Invenzjoni kbira ghal dawn il-bnedmin kien in-nar. Kienu juzaw gebel taz-znied biex jaghmlu n-nar. Kienu juzaw in-nar bhala shana, biex ibezghu l-annimali u biex isajru bih. Kien ukoll beda jikkacja l-annimali u wkoll beda lingwa semplici.
Il-maskil kien twil 1.8 il-metru u kien jizen 37 il-kilogram. Il-femminil kienet twila metru u kienet tizen 32 il-kilogramm.
It-tmien tip ta' bniedem li qatt ezista: In-Neanderthal
Kienu jghixu 27 elf sena ilu. Dawn kienu mibnija, qawwija u b'sahhithom hafna. Kellhom il-kranju tawwali. F'daz zmien il-mohh taghhom kien kiber hafna. Kellhom inihierhom kbir biex izomm halqghhom shun u jiprotegihom ftit mill-bard. Kellhom ghodda ahjar minn qabel bhal skarpelli. Hdejn il-Homo Erectus, in-Neanderthal kienu iktar avvanzati fil-kacca u bdew jikkacjaw fi gruppi. In-Neanderthal bdew jikkacjaw l-orsijiet. In-Neanderthal bdew jidfnu l-mejtin u bdew ifakkru l-mejtin taghhom. Kienu jghixu fi Zmien is-silg. Kienu jieklu laham ikaccjat u laham diga maqtul. In-Neanderthal kienu hxienu biex jsahhnu lilhom innifishom.
Il-maskil kien twil 1.6 il-metru u kien jizen 77 il-kilogramm. Il-femminil kienet twila 1.4 il-metru u kienet tizen 66 il-kilogramm.
Id-disa' tip ta' bniedem li qatt ezista: Il-Homo Sapiens
Kienu jghixu minn 0.8 milljun sa 135 elf sena ilu. Homo Sapiens tfisser 'Wise men'. Dawn kienu hafan iktar inteligenti mill-bnedmin li kienu jghixu qabel. Mohhhom kien tlett darbiet ikbar mill-Homo Habilis. Kienu jixbhu kif ahna. Dawn in-nies kienu kabbru hafna aktar l-ghodda. Kienu bdew jahmu t-tafal u ghamlu l-figuri femminili. Kienu jaghmlu l-ghadam b'mod ta' kenn. Kienu jaghmlu wkoll djar tal-gebel. Kienu bdew jaghmlu cerimonji tad-dfin. Kienu jghixu fl-istess hin tan-Neanderthal imma kienu jghixu iktar fin-nofsinhar allura mhux fis-silg. Kienu jieklu kollox.
Il-maskil kien twil 1.75 il-metru u kien jizen 58 il-kilogramm. Il-femminil kienet twila 1.6 il-metru u kienet tizen 49 il-kilogramm.
L-ghaxar tip ta' bniedem li qatt ezista: Il-Homo Sapiens Sapiens
Ahna l-Homo Sapiens Sapiens. Tfisser Wise wise man. Bdejna nghixu minn madwar 135 elf sena ilu u malajr ixxerridna madwar id-dinja. Mohhna l-kbar ghennuna nivvintaw l-affarjiet kollha li ghandna llum. Il-Homo Sapiens Sapiens terminaw in-Neanderthals u l-Homo Sapiens. Ahna nieklu kollox barra laham diga maqtul imma ahna nieklu hamburgers.
Il-maskil huwa twil madwar 1.80 il-metru u jizen madar 58 il-kilogramm. Il-femminil hija twila madwar 1.70 il-metru u tizen madwar 49 il-kilogramm.
L-ewwel nies f'Malta
L-informazzjoni fuq l-ewwel nies f'Malta huwa fl-ewwel pagna (Il-homepage).
